ضد یخ خودرو مایعی بر پایهی گلیکول است که با آب مخلوط میشود و در سیستم خنککنندهی موتور میچرخد. این مایع نقطهی انجماد را پایین میآورد، نقطهی جوش را بالا میبرد و از قطعات سیستم خنککننده در برابر خوردگی و رسوب محافظت میکند. در این مقاله میخوانید ضد یخ دقیقاً چه وظایفی دارد، انواعش چیست، چه نسبتی با آب مناسب است و چرا در کامیون و اتوبوس انتخاب درستش اهمیت بیشتری دارد.
برای خرید لوازم یدکی ماشین سنگین، تهران یکتا بهترین گزینه است.
ضد یخ چیست؟
ضد یخ در انگلیسی Antifreeze و در فرانسه Antigel نامیده میشود. مادهی اصلی آن معمولاً اتیلنگلیکول (و در برخی انواع پروپیلنگلیکول) است که همراه افزودنیهای ضد خوردگی، ضد رسوب و ضد کف ساخته میشود. ضد یخ را همیشه با آب مخلوط میکنند و ترکیب نهایی را «مایع خنککننده» یا «کولانت» مینامند.
در بازار ایران، به همین محصول «ضد جوش» یا «ضد یخ و ضد جوش» هم میگویند. اینها یک خانوادهاند، چون همان مایعی که در زمستان جلوی یخزدگی را میگیرد، در تابستان از جوش آوردن موتور هم جلوگیری میکند.
وظایف ضد یخ در خودرو
آب تنها فاصله کمی بین نقطهی انجماد (۰ درجه) و جوش (۱۰۰ درجه) دارد. ضد یخ این فاصله را گسترده میکند و چند کار دیگر هم انجام میدهد:
جلوگیری از یخزدگی: آب هنگام یخ زدن حجمش زیاد میشود و میتواند بلوک موتور، رادیاتور، شلنگها و مخزن انبساط را بترکاند. ضد یخ نقطهی انجماد را بسیار پایین میآورد.
جلوگیری از جوش آوردن: ضد یخ نقطهی جوش مایع را بالا میبرد. در سیستمهای دارای درپوش تحت فشار، این افزایش بیشتر هم میشود. به همین دلیل ضد یخ در تابستان هم لازم است، نه فقط در زمستان.
محافظت در برابر خوردگی: در سیستم خنککننده چند فلز مختلف (چدن، آلومینیوم، مس، برنج) کنار هماند. افزودنیهای ضد یخ از خوردگی شیمیایی و الکتروشیمیایی بین این فلزات جلوگیری میکنند.
جلوگیری از رسوب و گرفتگی: مایع مناسب رسوب را کم میکند و مسیرهای رادیاتور و بلوک موتور باز میماند.
روانکاری واترپمپ: ضد یخ به آببندی و یاتاقان واترپمپ کمک میکند.
![وظایف ضد یخ در خودرو چیست؟]()
انواع ضد یخ
ضد یخها بر اساس فناوری افزودنیها دستهبندی میشوند:
- IAT (فناوری اسید معدنی)فرمول قدیمیتر، بازدارندههای سیلیکات و فسفات و طول عمر مفید حدود ۲ سال
- OAT (اسید آلی)بازدارندههای آلی، مناسب موتورهای جدید و طول عمر مفیدحدود ۵ سال
- HOAT (ترکیبی)ترکیب مزایای دو نوع بالابین و طول عمر مفید ۳ تا ۵ سال
مدت عمر دقیق به سازندهی ضد یخ و خودرو بستگی دارد، پس همیشه به دفترچهی راهنما مراجعه کنید.
رنگ ضد یخ نشانهی قطعی نوع یا کیفیت آن نیست. رنگها بین برندها یکسان نیستند. نوع و استاندارد را از برچسب محصول بخوانید.
ضد یخ در کامیون و اتوبوس
موتورهای دیزلی سنگین با خودروهای سواری تفاوتهایی دارند که روی انتخاب ضد یخ اثر میگذارد:
حفرهزایی (کاویتاسیون) روی سیلندرهای تر: در بسیاری از موتورهای دیزل، لرزش سیلندر باعث ایجاد حبابهای ریز در مایع و سوراخ شدن تدریجی سطح بیرونی بوشن سیلندر میشود. ضد یخهای مخصوص دیزل سنگین یا افزودنیهای SCA برای مقابله با همین مشکل طراحی شدهاند.
حجم بالای مایع خنککننده و بار حرارتی زیاد: در مسیرهای طولانی و بار سنگین، مایع بیشتر تحت فشار گرمایی است و کیفیت پایین آن زودتر نتیجه منفی میدهد.
تعویض بر اساس توصیهی سازنده: بعضی سازندگان کامیون و اتوبوس مشخصات خاصی برای مایع خنککننده تعریف کردهاند. قبل از خرید، دفترچهی خودرو را بررسی کنید.
نسبت اختلاط ضد یخ و آب
به هیچ عنوان ضد یخ را ۱۰۰ درصد استفاده نکنید. ضد یخ خالص ظرفیت گرمایی و توان انتقال حرارت کمتری از مخلوط آن با آب دارد و نقطهی انجمادش هم بالاتر است (اتیلنگلیکول خالص حدود ۱۳- درجه یخ میزند). بنابراین هم خنککنندگی بدتر میشود و هم محافظت در برابر یخزدگی ضعیفتر.
درصد ضد یخنقطهی انجماد تقریبی
۳۳٪ (۱ به ۲)حدود ۱۷- درجه سانتیگراد
۵۰٪ (۱ به ۱)حدود ۳۷- درجه سانتیگراد
۶۰٪حدود ۵۰- درجه سانتیگراد
این اعداد تقریبیاند و به نوع ضد یخ بستگی دارند. نسبت ۵۰/۵۰ برای بیشتر شرایط انتخاب مناسبی است. از ۶۰ تا ۷۰ درصد بالاتر نروید، چون بعد از آن نقطهی انجماد دوباره بالا میرود.
برای رقیق کردن از آب مقطر یا دیونیزه استفاده کنید. آب شهری یا چاه حاوی املاح است و باعث رسوب و کاهش اثر افزودنیها میشود. اگر ضد یخ آمادهی ۵۰/۵۰ میخرید، نیازی به رقیق کردن نیست.
![تاثیر ضد یخ در جوش آوردن ماشین]()
عوارض زیاد ریختن ضد یخ
ریختن بیش از حد ضد یخ (یا استفادهی خالص) مشکلات زیر را دارد:
- کاهش توان خنککنندگی و بالا رفتن دمای موتور
- بالا رفتن نقطهی انجماد نسبت به مخلوط درست
- غلیظ شدن مایع و کاهش جریانپذیری در دمای پایین
- افزایش هزینه بدون هیچ مزیت اضافه
نکات مهم هنگام خرید و استفاده
- ضد یخهای مختلف را با هم مخلوط نکنید. حتی با رنگ یکسان، ممکن است افزودنیهایشان با هم واکنش بدهند و رسوب یا ژل ایجاد کنند.
- نوع و استاندارد را بخوانید، نه فقط رنگ را.
- تاریخ تولید و بستهبندی سالم را بررسی کنید. مایع قدیمی یا ناسالم ممکن است افزودنیهایش ضعیف شده باشد.
- دستورالعمل رقیقسازی روی بسته را رعایت کنید.
- سطح مایع را در مخزن انبساط هنگام سرد بودن موتور بررسی کنید. درپوش رادیاتور را روی موتور داغ باز نکنید.
- در صورت تغییر رنگ، وجود زنگ یا رسوب در مایع، سیستم را شستوشو بدهید و مایع را تعویض کنید.
- ضد یخ با اتیلنگلیکول سمی است و طعم شیرین دارد. از دسترس کودکان و حیوانات دور نگه دارید. در صورت بلعیدن، فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنید.
سؤالات متداول درمورد ضد یخ
آیا در تابستان هم ضد یخ لازم است؟
بله. ضد یخ نقطهی جوش را بالا میبرد، از خوردگی محافظت میکند و از جوش آوردن موتور جلوگیری میکند.
ضد یخ و ضد جوش فرقی دارند؟
در بازار ایران معمولاً یک محصول را با هر دو نام میشناسند. مهم این است که نوع و استاندارد آن با خودرو سازگار باشد.
آیا میشود ضد یخ را فقط با آب معمولی رقیق کرد؟
بهتر است از آب مقطر یا دیونیزه استفاده شود، چون املاح آب معمولی رسوب میسازد.
هر چند وقت یکبار باید ضد یخ را عوض کرد؟
بسته به نوع مایع و توصیهی سازنده فرق میکند. فرمولهای قدیمیتر حدود ۲ سال و فرمولهای بلندمدت تا حدود ۵ سال دوام دارند. برای کامیون و اتوبوس، دفترچهی سازنده را ملاک قرار دهید.
آیا میشود دو نوع ضد یخ را با هم مخلوط کرد؟
توصیه نمیشود. بهتر است سیستم را شستوشو بدهید و نوع واحدی بریزید.