وقتی یک اتوبوس در مسیرهای شلوغی شهری یا جاده‌ای تردد دارد، توانایی توقف به‌اندازه قدرت موتور اهمیت پیدا می‌کند. ترمز دیسکی یکی از سیستم‌هایی به‌شمار می‌رود که وظیفه کنترل سرعت و متوقف کردن وسیله نقلیه را بر عهده دارد؛ سیستمی که عملکرد درست آن به هماهنگی چند قطعه مختلف وابسته است. با فشردن پدال ترمز، لنت‌ها به دیسک فشار وارد می‌کنند و اصطکاک ایجادشده، سرعت چرخ را کاهش می‌دهد. کالیپر، روتور و لنت، هر کدام نقش مهمی در فرایند ترمزگیری دارند. به همین دلیل، شناخت ساختار و نحوه عملکرد ترمز دیسکی فقط به معنای آشنایی با یک سیستم فنی محسوب نمی‌شود؛ این موضوع هنگام بررسی و انتخاب قطعات اتوبوس نیز اهمیت دارد. در این مقاله از سایت تهران یکتا، قصد داریم با ترمز دیسکی، انواع آن، نحوه عملکرد و علائم خرابی این سیستم بیشتر آشنا شویم.
ترمز دیسکی چیست؟
![دیسک چرخ یا دیسک ترمز]()
در این بخش می‌خواهیم به یکی از سوالات مهم و پرتکرار شما، یعنی «دیسک ترمز چیست» پاسخ دهیم. ترمز دیسکی سیستمی است که برای کاهش سرعت، متوقف کردن و حفظ حالت سکون خودرو مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این سیستم، لنت‌ها با اعمال فشار به دیسک ترمز، اصطکاک ایجاد می‌کنند و سرعت چرخش چرخ را کاهش می‌دهند. زمانی که راننده پدال ترمز را فشار می‌دهد، فشار هیدرولیک، پیستون‌های کالیپر را به حرکت درمی‌آورد و نیروی لازم را به لنت‌ها وارد می‌کند. در ادامه، لنت‌ها به دیسک ترمز می‌چسبند و اصطکاک ایجادشده، سرعت چرخش دیسک و در نتیجه سرعت خودرو را کاهش می‌دهد؛ با ادامه این فرایند، خودرو به‌طور کامل متوقف می‌شود.
بیشتر بخوانید: تعویض روغن ترمز ماشین سنگین
انواع ترمز دیسکی
![کاربرد دیسک چرخ]()
سیستم ترمز دیسکی در خودروها به دو نوع اصلی کالیپر ثابت و کالیپر شناور تقسیم می‌شود. تفاوت این دو نوع بیشتر به نحوه قرارگیری کالیپر ترمز دیسکی، حرکت پیستون و درگیر شدن لنت‌ها با دیسک ترمز مربوط است. در ادامه، نحوه عملکرد ترمز دیسکی در مدل‌های مختلف را به زبان ساده بررسی می‌کنیم.
ترمز دیسکی کالیپر ثابت
سیستم کالیپر در ترمز دیسکی با کالیپر ثابت، در جای خود ساکن می‌ماند و هیچ‌گونه حرکتی نمی‌کند. این نوع سیستم دارای دو یا چهار پیستون است که در دو طرف دیسک قرار گرفته‌اند. با فشردن پدال ترمز، فشار هیدرولیک ایجادشده پیستون‌ها را به سمت لنت‌ها حرکت می‌دهد. در نتیجه، لنت‌ها از دو طرف به سطوح اصطکاکی دیسک فشار وارد می‌کنند. اصطکاک ایجادشده میان لنت و دیسک، سرعت چرخش آن را کم می‌کند و در نهایت باعث کاهش سرعت یا توقف کامل خودرو می‌شود. جابه‌جایی لنت‌ها در این مکانیزم، توسط پیستون‌ها انجام می‌گیرد و کالیپر در جای خود ثابت باقی می‌ماند.
ترمز دیسکی با کالیپر شناور
سیستم کالیپر در این نوع ترمز دیسکی، برخلاف نوع ثابت، روی پین‌های راهنما حرکت می‌کند. این سیستم دارای یک پیستون است که با اعمال فشار هیدرولیک، لنت داخلی را به دیسک فشار می‌دهد. هم‌زمان، نیروی ایجادشده کالیپر را در جهت مخالف پیستون به حرکت درمی‌آورد و لنت خارجی نیز به دیسک فشار وارد می‌کند. سپس، دیسک از دو طرف میان لنت‌ها قرار می‌گیرد و اصطکاک ایجادشده، سرعت چرخش آن را کاهش می‌دهد. ادامه این فرایند، کاهش سرعت خودرو و در نهایت توقف آن را به همراه دارد.
خرید قطعات یدکی خودروهای سنگین از تهران یکتا
اجزای ترمز دیسکی
![انواع دیسک ترمز]()
مهم‌ترین اجزای سیستم ترمز دیسکی شامل لنت ترمز، روتور، کالیپر و حسگرها هستند که در ادامه هرکدام را به‌صورت دقیق بررسی می‌کنیم:
- لنت ترمز دیسکی: لنت با قرار گرفتن در دو طرف روتور، هنگام فشردن پدال به سطح دیسک فشار وارد می‌کند. اصطکاک ایجادشده میان لنت و روتور، سرعت چرخش چرخ را کاهش می‌دهد. لنت‌ها در سه نوع نیمه‌فلزی، سرامیکی و ارگانیک تولید می‌شوند.
- روتور ترمز دیسک: روتور همان دیسک فلزی متصل به مجموعه چرخ است که همراه آن می‌چرخد. فشار لنت‌ها روی سطح روتور، منجر به ایجاد اصطکاک و کاهش سرعت چرخ می‌شود. این قطعه متشکل از چدن یا فولاد است و در برخی خودروها کاربرد فراوانی دارد.
- کالیپر ترمز دیسک: کالیپر نام قطعه‌ای است که لنت‌ها را در موقعیت مناسب کنار روتور نگه می‌دارد و با فشار پیستون‌ها، آن‌ها را به دیسک نزدیک می‌کند.
- حسگرهای ترمز: حسگرهای ترمز به پایش وضعیت سیستم و آگاهی راننده کمک می‌کنند. برخی خودروها دارای حسگر فرسودگی لنت هستند که زمان تعویض آن را اعلام می‌کند. حسگرهای مرتبط با سیستم ABS نیز به پایش سرعت چرخ‌ها برای کنترل بهتر عملیات ترمزگیری می‌پردازند.
بیشتر بخوانید: مقایسه اتوبوس اسکانیا مارال و درسا
تفاوت ترمز دیسکی و کاسه‌ای
جدول زیر، به بررسی تفاوت‌های میان ترمز دیسکی و ترمز کاسه‌ای از جنبه‌های مختلف می‌پردازد.
|
معیار
|
ترمز دیسکی
|
ترمز کاسه‌ای
|
| اجزای تشکیل‌دهنده |
دیسک، کالیپر، لنت و سایر قطعات اصلی در فضای باز |
کاسه، کفشک و سایر قطعات ترمز داخل کاسه |
| نحوه عملکرد |
ایجاد اصطکاک و کاهش سرعت چرخ از طریق فشردن لنت‌ها روی دو طرف دیسک |
ایجاد اصطکاک و توقف چرخ به وسیله فشار کفشک‌ها روی دیواره داخلی کاسه |
| قدرت ترمزگیری |
بالا |
متوسط |
| توان خنک‌کنندگی |
بالا |
پایین |
| حس ترمزگیری |
سریع و مستقیم |
ملایم و تدریجی |
| بازرسی و سرویس |
آسان؛ بدون نیاز به باز کردن چرخ‌ها |
نیازمند بازکردن کاسه برای بررسی اجزای داخلی |
| نوع استفاده |
چرخ‌های جلو و عقب |
بیشتر چرخ‌های عقب |
| هزینه تولید |
گران |
اقتصادی |
| عملکرد ترمزگیری مداوم |
پایدار |
افت عملکرد حرارتی |
| مناسب برای |
خودروهای مدرن |
خودروهای اقتصادی |
علائم خرابی ترمز دیسکی
![دیسک ترمز در ماشین‌های سنگین]()
نشانه‌های خرابی دیسک ترمز به راننده هشدار می‌دهند سریع‌تر برای تعویض لنت ترمز دیسکی اقدام کند و مانع بروز آسیب‌های جدی‌تر شود. این علائم شامل موارد زیر هستند:
- صدای غیرعادی هنگام ترمز: از نشانه‌های فرسودگی یا تاب‌برداشتن دیسک، می‌توان به صدای سایش، زوزه یا تق‌تق هنگام ترمزگیری اشاره کرد.
- لرزش پدال ترمز: لرزش پدال در زمان ترمزگیری، ناشی از تاب‌برداشتن یا ساییدگی سطح دیسک است.
- افت کیفیت ترمزگیری: کاهش راندمان توقف خودرو یا عدم هماهنگی سیستم ترمزگیری، از خرابی دیسک ترمز خبر می‌دهد.
- بوی سوختگی چرخ‌ها: بوی سوختگی اطراف چرخ‌ها، نشان‌دهنده احتمال اصطکاک شدید لنت با دیسک است.
- سفت شدن پدال ترمز: سفتی غیرعادی پدال، ممکن است به‌دلیل اعوجاج یا آسیب‌دیدگی دیسک ترمز باشد.
- لرزش فرمان هنگام ترمز: لرزش فرمان هنگام کاهش سرعت، از نشانه‌های تاب‌برداشتن دیسک ترمز به‌شمار می‌رود.
- افت شتاب و افزایش مصرف سوخت: اصطکاک مداوم لنت و دیسک، باعث کاهش میزان شتاب و افزایش مصرف سوخت می‌شود.
- داغ شدن بیش از حد دیسک: داغی غیرعادی دیسک، به معنای اصطکاک مداوم لنت با سطح آن است.
- نشتی روغن ترمز: روغن‌ریزی اطراف دیسک یا چرخ، به نشتی سیستم ترمز اشاره دارد.
- آسیب‌دیدگی فیزیکی دیسک: ترک، شیارهای عمیق یا تاب‌برداشتگی سطح دیسک، از نشانه‌های آسیب جدی آن به‌شمار می‌روند.
- ساییدگی نامنظم لاستیک‌ها: فرسایش غیرطبیعی لاستیک‌ها، گاهی به‌دلیل عملکرد نامطلوب دیسک و واردشدن نیروهای اضافی است.
بیشتر بخوانید: ترمز دستی کامیون
نحوه نگهداری ترمز دیسکی
![خرابی دیسک ترمز چه عواقبی دارد؟]()
نگهداری درست از ترمز دیسک، علاوه بر افزایش طول عمر دیسک و لنت، به حفظ عملکرد ایمن سیستم ترمز نیز کمک می‌کند. شما میتوانید با رعایت نکات ساده زیر از فرسودگی سریع قطعات و پرداخت هزینه‌های اضافی تعمیر جلوگیری کنید.
- پیشگیری از ترمزگیری‌های شدید و مدام
- ارزیابی میزان روغن ترمز و تعویض زودهنگام آن
- سرویس منظم پیستون‌های کالیپر
- بازدید دوره‌ای و بررسی سلامت دیسک
- تعویض به‌موقع لنت‌های ترمز
- خرید لنت‌های استاندارد و باکیفیت
بیشتر بخوانید: جلوبندی ماشین سنگین
جمع‌بندی
در این مقاله تلاش کرده‌ایم به بررسی تمام ابعاد ترمز دیسکی، از ساختار و عملکرد گرفته تا علائم خرابی و راه‌های نگهداری آن بپردازیم. رعایت این نکات می‌تواند از فرسودگی زودهنگام قطعات جلوگیری کند و به تشخیص به‌موقع زمان تعویض آن‌ها کمک کند.
اگر بعد از مطالعه این مطلب متوجه شدید زمان تعویض ترمز دیسک خودروی شما فرا رسیده است، میتوانید برای تهیه قطعه مورد نظر به فروشگاه تهران یکتا مراجعه کنید. تمام قطعات عرضه‌شده در این فروشگاه از استانداردهای لازم برخوردار هستند و در صورت نارضایتی از کیفیت، امکان مرجوعی محصول طبق شرایط تعیین‌شده وجود دارد. همچنین اگر درباره قیمت، انتخاب برند یا تناسب قطعه با خودروی خود تردید دارید، پیش از خرید با تیم پشتیبانی تهران یکتا تماس بگیرید.
تلفن: 02133285387
واتساپ: 09128236129